1: Zanim zaczniesz ratować 

Dobrze byłoby, gdyby każdy z nas znał podstawy udzielania pierwszej pomocy, aby umieć zachować się w różnych przypadkach, które spotykamy w swoim życiu. Oto garść porad, które nam w tym pomogą.

Jeśli masz do czynienia z ofiarą tragicznego wypadku, zawsze stosuj się do poniższych zasad.

Najpierw ostrożnie zbadaj ofiarę. Podchodząc do poszkodowanego należy ocenić jego miejsce pod kątem bezpieczeństwa dla siebie i chorego (główna zasada to: bezpieczeństwo ratownika jest zawsze najważniejsze). Również ze względu bezpieczeństwa do leżącej ofiary podchodź od strony głowy.

Sprawdź jego reakcję. Spytaj się "Co się stało?", jeśli nie odpowie - uszczypnij go pod nosem.

Sprawdź: czy język, wydzieliny lub jakieś obce ciało nie blokuje dróg oddechowych ofiary? Jeśli drogi oddechowe nie są drożne, oczyść je. Delikatnie odchyl jego głowę do tyłu - często ten ruch przywraca normalny oddech.

Czy ranny oddycha? Jeśli nie, zastosuj sztuczne oddychanie.

Czy ma tętno? Jeśli nie ma, serce nie pracuje. Zastosuj reanimację.

Czy ma krwotok? Jeśli jest, staraj się go zatamować.

Jeśli przestało pracować serce, poszkodowany nie oddycha trzeba natychmiast wezwać pogotowie. W tym czasie druga osoba musi bez zwłoki rozpocząć ratowanie ofiary. Tak samo należy postąpić, kiedy mamy do czynienia z poważnym krwotokiem lub poważnym urazem głowy - patrz: kiedy i jak wzywać pomoc.

Jeśli jesteś sam, chwilę czasu na wezwanie pogotowia będziesz miał po wykonaniu pierwszych 4 serii reanimacji.

W niektórych przypadkach można bezpiecznie zmieniać położenie ciała rannego. Gdy jednak ofiara ma poważne obrażenia szyi lub pleców, nie wolno jej ruszać - chyba że ratujemy ją przed pożarem, wybuchem itp.

Sprawdź, czy ofiara nie ma uszkodzonego kręgosłupa.

U ofiar wypadków samochodowych zawsze musisz podejrzewać uszkodzenie kręgosłupa.

Dopilnuj, by ranny leżał i był spokojny.

Jeśli wymiotował - a masz pewność, że nie uszkodził kręgosłupa - ułóż go na boku w pozycji bocznej ustalonej, by się nie udusił.

Okryj go kocami lub płaszczami, by nie tracił ciepła.

Jeśli to konieczne, rozetnij ubranie. Nie zdzieraj ubrania z poparzonych miejsc, chyba że wciąż się tli.

Uspokój ofiarę i sam zachowaj spokój. To pozwoli rannemu opanować strach, dzięki czemu nie wpadnie w panikę.

Nie podawaj płynów osobie nieprzytomnej lub półprzytomnej, jak też osobie skarżącej się na ból brzucha ( obrażenia narządów wewnętrznych ).

Nie próbuj jej cucić, poklepując bądź potrząsając nią, ponieważ osoba taka po dojściu do siebie w pierwszym odruchu może spróbować ci oddać.

Wśród rzeczy ofiary poszukaj informacji o szczególnych jej problemach zdrowotnych - alergiach lub chorobach wymagających specjalnego postępowania - ewentualnie bransoletki lub wisiorka, które by o tym informowały.

Nie zabieraj ze sobą dokumentów poszkodowanego. Przekaż je lub lepiej wskaż gdzie leżą osobie upoważnionej (rodzina, policja).

Naucz się udzielania pierwszej pomocy, czyli techniki ratowania. 


2: Reanimacja.


W przypadku stwierdzenia braku tętna i oddechu niezwłocznie należy przystąpić do akcji reanimacyjnej

 Akcje prowadzimy wg. zasady A.B.C.
 
 

Ułożenie i udrożnienie dróg oddechowych jest istotnym wstępnym etapem akcji reanimacyjnej. Poszkodowanego należy ułożyć na twardym podłożu najlepiej na ziemi. W celu udrożnienia dróg oddechowych należy otworzyć jamę ustną i sprawdzić czy nie znajduje się tam jakieś ciało obce, ewentualnie je wygarnąć jeśli chory posiada protezy zębowe należy je wyjąć.Kolejną ważną czynnością jest odchylenie głowy do tylu należy to uczynić ostrożnie (zwłaszcza u starszych osób lub u osób z urazem kręgosłupa, lecz czynność ta jest istotna, gdyż zapobiega zatkaniu dróg oddechowych przez zapadający się język.

 Po udrożnieniu przechodzimy do właściwej reanimacji. W przypadku gdy zachowany jest oddech a brak tętna - wykonujemy tylko masaż serca jeśli zachowane jest tętno a występuje brak oddechu - tylko sztuczne oddychanie.

Masaż serca pośredni

Masaż serca pośredni czyli wykonywany przez klatkę piersiową wykonujemy w ten sposób, że uciskamy 1/3 dolną mostka, czyli środkowej kości klatki piersiowej do której przyczepione są żebra. Prawidłowy masaż serca wykonywać należy tak, aby uciskać tylko mostek a nie żebra, gdyż mogą się wtedy łamać. W trakcie masażu serca mimo jego prawidłowego wykonywania żebra mogą się łamać, nie należy się tym zrażać lecz kontynuować. Masaż powinno się wykonywać z częstotliwością od 60-80 uciśnięć/minutę. Przed przystąpieniem do masażu wskazane jest 4-krotne uderzenie pięścią w mostek. To uderzenie nazywane uderzeniem przedsercowym czasami powoduje przywrócenie rytmu serca, stąd zaleca się wykonanie go przed właściwym masażem.

 U dzieci masaż wykonujemy w połowie mostka, u noworodków uciskamy dwoma palcami z częstotliwością 120 uciśnięć na minutę, u starszych dzieci uciskamy jedną ręką.

Oddech usta-usta, usta-nos.

Jedyną uzaną metodą oddechu zastępczego to metoda usta-usta i usta nos. Pamiętamy, że najpierw należy usunąć ciała obce i protezy zębowe, potem odchylić głowę, a następnie przystępujemy do właściwego sztucznego oddechu.

U dorosłych wykonujemy najczęściej oddech usta-usta. Metodę usta-nos stosujemy wtedy, gdy doszło do urazu, który zniekształcił twarzoczaszkę. Przy oddechu usta-usta w trakcie wprowadzania powietrza przez usta zatykamy nos, odwrotnie w metodzie usta-nos (gdy ratownik swoimi ustami wdmuchuje powietrze przez nos ofiary zatykamy usta).

 U dzieci na ogół z uwagi na mniejszą głowę ratownik powietrze wdmuchuje zarówno przez jamę ustną i nos.

Akcja reanimacyjna z jednoczesnym masażem serca i sztucznym oddychaniem

Sposób prowadzenia zależy od tego czy wykonujemy ją sami ( 1 ratownik) czy akcje wykonuje dwóch ratowników. Ponieważ prowadzenie akcji reanimacyjnej wymaga dużo wysiłku fizycznego jeśli tylko jest to możliwe wskazane jest aby wykonywało ją dwóch ratowników, którzy mogą co jakiś czas zmieniać się rolami.

1 ratownik

• 4 uderzenia w okolice przedsercową.
• 4 szybkie głębokie wdechy (wydech jest czynnością bierną - samoczynną)
• na 15 uciśnięć mostka 2 wdechy.

2 ratowników

• 4 uderzenia w okolice przedsercową.
• 4 szybkie głębokie wdechy.
• na 5 uciśnięć mostka 1 wdech.

W trakcie akcji co jakiś czas należy sprawdzać, czy nastąpił powrót tętna i oddechu. Jeśli jest dwóch ratowników ratownik wykonujący oddech może co jakiś czas sprawdzać tętno - a ten, który wykonuje masaż, sprawdzać, czy w trakcie oddychania, bądź samoistnie (powrót oddechu) unosi się klatka piersiowa.

 
 PAMIĘTAJMY ! Choremu nieprzytomnemu nie podawajmy żadnych tabletek i nie wlewajmy żadnych płynów do jamy ustnej.
 
WAŻNE! jest skorzystanie z nauki reanimacji i ćwiczenia na fantomach w wyspecjalizowanych szkołach ratownictwa. Daje to możliwość prawidłowego nauczenia się ratowania życia człowieka. Jeśli chcesz uzyskać informacje czy i gdzie w Twoim regionie są takie kursy organizowane zwróć się do najbliższego Sztabu Ratownictwa Społecznej Krajowej Sieci Ratunkowej, gdzie powinieneś uzyskać tę informację.
 
 
PAMIĘTAJ ! Umiejętność ratowania życia - to umiejętność, która przyda się każdemu.



3: Ratowanie poparzonego

Poparzenie jest ciężkim schorzeniem i dlatego pomoc poparzonemu należy udzielać jak najszybciej.

Pierwsza i najważniejszą czynnością jest schłodzenie miejsca poparzonego czystą, zimną wodą. Należy tę czynność wykonywać dość długo, ponieważ tkanki wewnątrz ciała ochładzają się dłużej niż powierzchnia ciała.

 Co do zdejmowania odzieży:

Należy wykonywać to po schłodzeniu i bardzo ostrożnie szczególnie wtedy, gdy poszkodowany został poparzony środkami palnymi, żrącymi lub smarami. W przypadku jeśli poparzenie nastąpiło gorącą wodą czy parą a spodziewana fachowa pomoc lekarza przybędzie szybko można w ogóle zrezygnować ze zdejmowania odzieży - wykona to sterylnie chirurg na sali operacyjnej.

 Po schłodzeniu, oparzoną część ciała należy przykryć czystym prześcieradłem (jeśli nim dysponujemy).

 W przypadku oparzeń elektrycznych najpierw należy poszkodowanego odłączyć od źródła prądu i sprawdzić, czy nie wymaga reanimacji.


4: Krwotoki zewnętrzne i wewnętrzne.


W przypadku krwawienia ze zranionej tętnicy lub żyły zasadą postępowania jest wykonanie opatrunku uciskowego nie powyżej ani poniżej krwawiącego miejsca - lecz dokładnie w miejscu krwawienia. Ta zasada jest ogromnie istotna, ponieważ wykonanie opatrunku uciskowego na ranę powoduje, że krwawienie zostaje zahamowane, lecz krew nadal dopływa poniżej zranionego miejsca i nie dochodzi do uszkodzenia kończyny powodowanego niedokrwieniem poprzez ucisk.

 Od zasady tej odstępuje się, to znaczy wykonuje się opatrunek uciskowy powyżej rany w przypadku jeśli doszło do amputacji czyli odcięcia kończyny powodowanego urazem lub całkowitego zmiażdżenia.

 Krwotoki wewnętrzne są niezmiernie trudne do opanowania w warunkach pierwszej pomocy. Zasadne jest wykonanie zimnych okładów na okolicę brzucha lub klatki piersiowej przy krwotokach z przewodu pokarmowego lub płuc.

W przypadku krwawienia z nosa można spróbować zatkać krwawiący otwór nosowy - czyli wykonać tzw. tamponadę przednią.

W przypadku krwotoku lub nawet przedłużających się małych krwawień - zwłaszcza u mężczyzn należy zapytać, czy poszkodowany nie choruje na hemofilię lub inną skazę krwotoczną. Wówczas informacje te należy przekazać dyspozytorowi Pogotowia Ratunkowego w trakcie wzywania pomocy. Chorzy ci często noszą przy sobie specjalne książeczki wydane przez Instytut Hematologii w Warszawie. 


5: Złamania otwarte i zamknięte.


Podejrzenie złamania należy postawić wówczas jeśli w wyniku urazu, bądź samoistnie (zdarza się to w różnych chorobach metabolicznych i genetycznych) u chorego pojawi się ból i patologiczna (nieprawidłowa) ruchomość. Objawom tym może towarzyszyć obrzęk, zasinienie. Niekiedy nie dochodzi do złamania, lecz jedynie stłuczenia lub zwichnięcia - ogólne postępowanie w ramach pierwszej pomocy jest jednakowe.

Złamania dzielimy na:

• zamknięte
• i otwarte

Zamknięte to takie, gdzie odłamy złamanych kości nie przebiły skóry i nie pojawiła się rana.
 
Otwarte to złamanie, przy którym kości przebiły skórę i takiemu złamaniu na ogół towarzyszy krwawienie.

 
 Postępowanie:
 
Podstawową zasadą postępowania jest unieruchomienie wg. zasad Pota.

Jeśli nastąpiło złamanie trzonu kości wówczas należy unieruchomić złamaną kość i dwa sąsiednie stawy.
 
Jeśli doszło do złamania wewnątrz stawu - unieruchomić należy dany staw oraz dwie sąsiadujące kości.
 
 Unieruchomienie polega na dowiązaniu do kończyny sztywnej deszczułki, kija, innego niegnącego się przedmiotu, w przypadku kończyn dolnych - ostatecznie do drugiej, zdrowej kończyny.

 W przypadku złamań otwartych - oprócz unieruchomienia kończyny należy zatamować krwawienie.
 

Postępowanie w podejrzeniu złamania kręgosłupa i miednicy.

 
W przypadku urazu szyi należy zawsze podejrzewać możliwość zaistnienia złamania kręgosłupa szyjnego.
 
Wówczas należy w stopniu maksymalnym ograniczyć przenoszenie chorego. Podczas każdego przenoszenia lub przemieszczania szyi należy zastosować wyciąg - to znaczy ujmując głowę za żuchwę starać się ją odciągać na zewnątrz. Postępowanie takie zabezpieczy poszkodowanego przed urazem rdzenia kręgowego.

 W przypadku złamania części piersiowej, lędźwiowej lub krzyżowej kręgosłupa czy miednicy - chorego położyć należy na twardym podłożu (np. drzwi wyjęte z zawiasów) i w taki sposób starać się przenosić, ale jedynie wówczas, gdy jest to konieczne. Przekładać chorego powinno kilka osób ściśle podkładając ręce pod plecy.

 Należy pamiętać, że chory z urazem kręgosłupa wymaga pilnej obserwacji  i ewentualnego postępowania reanimacyjnego.